Categorie archief: Boeddhisme

Karma

Afgelopen week heb ik weer eens een boek over karma gelezen (A. Bodde, Karma en reïncarnatie). Met gemengde gevoelens, kan ik wel zeggen, want karma en ik staan op enigszins gespannen voet met elkaar. Op zich vind ik het principe van karma een aantrekkelijk idee, omdat het ervan uitgaat dat je oogst wat je zaait en dat wie goed doet, goed ontmoet. Dat klinkt heel rechtvaardig en belooft tegelijkertijd dat je leven maakbaar is, omdat je terug krijgt wat je erin stopt. Maar zo eenvoudig is het helaas niet.

We kennen allemaal wel voorbeelden van lieve, vreedzame mensen (om maar te zwijgen over onschuldige kinderen) die de meest vreselijke dingen meemaken. Hoe komen die aan zo’n negatief karma, vraag je je af. Dan wordt het konijn uit de hoge hoed getoverd: dat hebben ze opgebouwd in een vorig leven. Tja, op dat punt haak ik toch een beetje af, omdat ik niet overtuigd ben van het bestaan van reïncarnatie, zeker niet in de letterlijke betekenis van het woord: opnieuw in het vlees komen.

Wedergeboorte

In westerse (boeddhistische) kringen zijn er meer mensen die net als ik moeite hebben met het idee van reïncarnatie en die sowieso liever het begrip wedergeboorte hanteren. Waar reïncarnatie impliceert dat je opnieuw in een fysiek lichaam geboren wordt, is wedergeboorte ruimer interpreteerbaar. In die context spreekt vooral de leer van anatta mij aan. Anatta betekent ‘niet-zelf’, hetgeen duidt op het fenomeen dat het zelf als onveranderlijke constante niet bestaat. Al onze gedachten, gevoelens en waarnemingen verschijnen en verdwijnen weer. Niets heeft eeuwigheidswaarde. Daarom is het goed om je nergens aan te hechten of vast te klampen.

Wie dat doorziet en alles in het leven op die manier zonder oordeel kan beschouwen, is een vrij mens dat in dit leven als verlicht wezen opnieuw geboren wordt,  ontwaakt zo je wil. Het is die transformatie die tot de metaforische wedergeboorte leidt, wat volgens de Boeddha, de Ontwaakte, het doel in ieders leven zou moeten zijn: streven naar geluk, onafhankelijk van alle relatieve dingen, zodat we verlost worden van het lijden. Want alle lijden is verzet. Verzet tegen dat wat er is.

In contact met je boeddhanatuur

Gelukkig is het volgens de Boeddha himself geen probleem om niet in de meer vleselijke reïncarnatie te geloven . Hij onderwees namelijk dat iemands geloof minder belangrijk is dan zijn daden. Goede daden, hebben goede gevolgen, of je nu gelooft in reïncarnatie of niet. Zie onderstaand vers van Boeddha over karma.

Ik ben de eigenaar van mijn daden,
De erfgenaam van mijn daden,
Geboren door mijn daden,
Gerelateerd aan mijn daden.
En leef ondersteund door mijn daden.
Van elke daad die ik verricht,
Goed of slecht,
Daar ben ik erfgenaam van.
Zo zou een monnik steeds weer moeten reflecteren.
Boeddha (Anguttara Nikaya,I.87f)

Geen eenvoudige opdracht, maar wel een die leidt tot gemoedsrust. En als je dan soms even in contact komt met je eigen boeddhanatuur, dan voel je de allesomvattende eenheid van het grote niets. Een moment van kosmisch bewustzijn, dat het ego overstijgt.♥

 

Verlangen naar anders

Het valt mij op dat zo veel mensen verlangen naar iets anders dan wat er is. Dat zie ik in het klein, bij de mensen om me heen, en dat zie ik in groter verband, kijkend naar de (inter)nationale politiek. Weinigen lijken zich te realiseren dat het ware geluk binnen handbereik ligt. Het doet me denken aan het boeddhistische verhaal over de bedelaar, die zonder het te beseffen jarenlang op een kist gevuld met goud zat.

Wie tevreden en dankbaar is, ervaart innerlijke rust. Innerlijke rust is het werkelijke goud. Niet voor niets is verlangen een van de drie vergiften in het boeddhisme. Verlangen leidt tot ontevredenheid in het hier en nu. Verlangen is de loodzware last van lijden.

Was mijn partner maar…

Denk je dat je gelukkiger zult zijn als je partner begripvoller, liever, sportiever of sexyer is? Helaas. Zodra je wens vervult is, dient zich je volgende droom aan, die opnieuw leidt tot een onvervuld verlangen. Bovendien besteed je daarmee je eigen geluk uit aan een ander, die dan verantwoordelijk is voor jouw geluksgevoel. Zo maak je jezelf tot slachtoffer en hoef je niet bij jezelf naar binnen te kijken, terwijl zich daar juist die kist met goud bevindt.

Je kunt na een dag werken naar huis rijden en denken: nou, hij zal wel weer op zijn luie kont in de bank hangen. Je kunt ook denken: hopelijk heeft hij een goede dag gehad en gaan we gezellig samen eten. Je partner verandert niet door de ene of de andere gedachte van jou, maar je manier van thuiskomen wordt er wel door bepaald. Het is jouw perceptie die de situatie kleurt. Ik weet wel waar ik gelukkiger van word.

Projectie

Het gevoel van onvrede dat veel mensen ervaren, is in werkelijkheid omgevormde zelfafwijzing. Ze projecteren hun diepste gevoelens van angst en onzekerheid op iemand anders, vaak hun partner, en verwachten dat die hen gelukkig zal maken. Dat is natuurlijk een irreële wens, want niemand kan een ander mens gelukkig maken, hooguit kortstondig. Deze verwachting leidt onherroepelijk tot teleurstelling en verwijten en de onjuiste gedachte dat als de partner maar zus of zo zou zijn, alles beter werd.

Sommigen beginnen reikhalzend uit te kijken naar een andere man of vrouw, die wel over de begeerlijke eigenschappen beschikt. Degenen die blijven, vluchten vaak in allerlei afleiding zoals overmatig sporten, drankmisbruik, buitensporig shopgedrag, overeten en andere ongezonde gedragingen of verslavingen. Ze laven zich aan vluchtige, wereldse genoegens, waarvan het bevrijdende effect binnen de kortste keren verdwenen is. Alles om maar te ontkomen aan de angst voor teleurstelling, verveling en sleur, die eigenlijk de angst is voor het leven zelf. Alleen wordt het gapende gat van de hunkering daarmee nooit blijvend gevuld, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat, met een patroon van dissociatie, dat leidt tot oppervlakkigheid.

De schat ontdekken

Je gaat het geluk niet vinden met een ander huis, een verre reis of een verleidelijke partner. En in groter verband gaan de  FvD-stemmers het geluk niet vinden door blind te vertrouwen op de Thierry Baudets in deze wereld, die balkend hun waarheid verkondigen. Wie steeds denkt dat het anders of beter moet en daar anderen verantwoordelijk voor houdt, gaat voorbij aan de schoonheid van alledag en aan zijn eigen verantwoordelijkheid om de schat te ontdekken waar hij elke dag bovenop zit. Tevredenheid en dankbaarheid zijn zowel de weg als de bestemming.♥

Verraad

 

Een jaar of tien geleden voorspelde een helderziende mij dat ik verraden zou worden door iemand die ik als vriend beschouwde. Ik hechtte er toen weinig waarde aan en deed er een beetje lacherig over. Ik kon me helemaal niet voorstellen wie zoiets zou doen. Een erg grote vriendenkring had ik sowieso niet en de mensen die ik daartoe rekende, vertrouwde ik blindelings. Totdat… Ja, totdat het onvoorstelbare gebeurde. Het ging ongeveer zoals verteld in onderstaand boeddhistisch verhaal.

 

Een parabel

Aap en Krokodil ontmoetten elkaar aan de oever van de rivier en werden beste vrienden. Ze trokken veel samen op en vertrouwden elkaar. Helaas was het vrouwtje van Krokodil erg jaloers en verzon een list. Ze deed of ze ziek was en zei tegen haar man dat het enige wat haar kon genezen het hart van een aap was. Krokodil stribbelde tegen: ‘vrouwtje lief, natuurlijk wil ik je graag helpen, maar ik kan onmogelijk aan het hart van een aap komen.’ Zijn vrouwtje huilde dikke krokodillentranen en wees naar Aap, die vrolijk op de kant stond te springen. Krokodil wist zich geen raad met dit dilemma, maar besloot toch dat hij zijn vrouwtje niet kwijt wilde. Hij nodigde Aap bij hen thuis uit en nam hem mee op zijn rug voor de tocht over de rivier. Onderweg biechtte hij op dat zijn motieven niet zuiver waren en dat hij het hart van zijn vriend nodig had om zijn vrouwtje te redden. ‘Nee toch,’ schrok Aap ‘wat vervelend nou dat ik mijn hart thuis heb laten liggen. Laten we terug gaan om het op te halen.’ Krokodil keerde om en toen ze vlak bij de kant waren sprong Aap van zijn rug en vluchtte het bos in. Het verraad door Krokodil betekende het einde van hun vriendschap. Tussen Krokodil en zijn vrouwtje kwam het ook niet meer goed.

Judaskus

In de bijbel werd Jezus verraden door Judas, wat leidde tot Jezus’ terdoodveroordeling en kruisiging. Het begrip ‘judaskus’ hangt hiermee samen. Wie een judaskus geeft, doet net of hij het beste voor de ander wil, maar steekt hem in werkelijkheid een mes in de rug. Boeddhisten zien Jezus als een grote bodhisattva. Een bodhisattva is iemand die zijn of haar eigen verlichting uitstelt om anderen te helpen. Daarmee is de geboorte van Jezus ook voor boeddhisten een betekenisvolle gebeurtenis in de geschiedenis.

photo-1451245718442-c46c5cd6a154

Groeipijn

Mij doet het verraad door degene die ik beschouwde als mijn beste vriend nog steeds pijn. Ik weet dat het voor je eigen gemoedsrust belangrijk is dat je iemand vergeeft, die jou heeft gekwetst. En hoewel het altruïsme van Jezus en andere bodhisattva’s inspirerend voor mij is, ben ik nog lang niet zover. Ik hoop dat de pijn die ik voel, groeipijn is, die uiteindelijk zal leiden tot vrede in mijn hart. Merry Christmas! ♥

Tip: Boeddhatentoonstelling Nieuwe Kerk Amsterdam

 

Wie zich even wil onderdompelen in boeddhistische sferen, kan ik een bezoek aan de tentoonstelling Het leven van Boeddha in De Nieuwe Kerk in Amsterdam warm aanbevelen. Het levensverhaal van Boeddha wordt middels antieke kunst in vijf fasen uitgebeeld: geboorte, ommekeer, verlichting, eerste leerrede en overlijden. Daarnaast is er werk van hedendaagse kunstenaars te zien, dat het ‘nu’ vertegenwoordigt. Het diepe geluid van klankschalen verhoogt de mystieke sfeer, waardoor de rondleiding een spirituele trip door heden en verleden is. Nog t/m 3 februari 2019 te bewonderen.

 

De gulden middenweg

De audiobegeleiding met de stem van Erica Terpstra viel mij een beetje tegen: het was wat veel Erica en wat weinig Boeddha. Dat komt misschien doordat zij, zoals ze zelf zegt, moeite heeft met het nemen van de gulden middenweg, die ze associeert met middelmatigheid: ‘Ik ben zo extravert en genereer zo veel geluid.’ Ze heeft ‘de gulden middenweg’ dan ook niet als thema uitgewerkt in het door haar geschreven jeugdboek Een knipoog van de Boeddha. Een boek met een voorwoord van Zijne Heiligheid de 14e Dalai Lama, dat vooral opvalt door de prachtige illustraties van knipkunstenares Geertje Aalders.

Overigens bevatten de audiobijdragen van kunsthistoricus Jaap Polak, bekend van het programma Tussen Kunst en Kitsch, wel interessante informatie die bijdraagt aan de kennis over Boeddha en het boeddhisme.

Boeddhisme en duurzaamheid

Ook een aanrader is de catalogus behorend bij de tentoonstelling, die door De Nieuwe Kerk is uitgegeven. Voor € 14,95 koop je deze goed verzorgde uitgave, met een compleet overzicht van de kunstwerken, prachtige foto’s,  interessante artikelen en interviews. Bijvoorbeeld het interview met ecoloog, filosoof en boeddhist Matthijs Schouten, waarin hij vertelt over de raakvlakken tussen de natuur en het boeddhisme: ‘De ecologische en klimatologische crises die wij op het moment tegemoet moeten treden, hebben allemaal te maken met het feit dat wij ons als mens los zijn gaan zien van de wereld waarin we leven. Het boeddhisme heeft een radicaal andere visie. (….) Bij het NatuurCollege spreken wij altijd over de binnenkant van duurzaamheid, de diepe verbinding met al wat leeft. Die verbinding echt ervaren is buitengewoon belangrijk in het ontwikkelen van een werkelijk duurzame toekomst.’

9200000096598472

Levenslang proces

Het was fijn om te genieten van indrukwekkende kunst en inspiratie op te doen voor een meer bewust leven. Het boeddhisme geeft heel praktische richtlijnen om het kwade te vermijden, het goede te doen en de geest te transformeren. Dat klinkt misschien zwaar, maar het betekent gewoon dat je probeert liefdevol en met mededogen in het leven te staan, voor jezelf en voor alle levende wezens. Meditatie is daarbij een belangrijk middel om inzicht te krijgen in de werking van je eigen geest en je zelf vrij te maken van egocentrisme.

Geen gemakkelijke opdracht, maar daar heb je dan ook ten minste één leven lang de tijd voor.

Worstel jij soms ook zo met je ego?

 

 

Overgevoelig

‘Wat reageer je toch altijd overgevoelig’, zei een vriend tegen mij en daarmee raakte hij me vol in mijn maag. Een vuistslag had niet harder aan kunnen komen. Vervolgens deed ik er van alles aan om hem te overtuigen van zijn ongelijk. Hoezo overgevoelig, het wás toch onredelijk en onterecht wat die collega gezegd had tijdens de vergadering. En het was toch niet meer dan logisch om daar verontwaardigd op te reageren? En hoezo reageerde ik áltijd overgevoelig. Probeerde ik niet juist altijd om open te staan voor kritiek en een probleem van meerdere kanten te bekijken? Vriend keek me begripvol aan: ‘Mijn opmerking heeft je gekwetst. Sorry.’ Meteen voelde ik al mijn weerstand wegvloeien en kreeg ik het heldere inzicht dat hij dubbel gelijk had: mijn ego was gekwetst én daar had ik overgevoelig op gereageerd.

Kwetsbaar voor kritiek

De meeste mensen hebben een zorgvuldig opgebouwd ego; het beeld dat ze van zichzelf hebben en dat niet overeen hoeft te komen met de werkelijkheid. Hoe meer je jezelf identificeert met dat (positieve) zelfbeeld, hoe kwetsbaarder je bent voor kritiek, die je dan als een aanval op jezelf beschouwt. Wanneer je in staat bent om je identificatie met je zelfbeeld op te geven, kun je je ego steeds realistischer waarnemen en zien dat je een mens met goede en slechte eigenschappen bent. Carl Jung spreekt in dit verband over een individuatieproces: het proces van zelfverwerkelijking dat leidt tot wijsheid en zelfkennis.

 

Boeddhistisch verhaal

Het verhaal over de boeddhistische monnik Hakuin helpt mij bij dit individuatieproces.

Een mooie, ongehuwde vrouw in het dorp bleek zwanger te zijn. Haar ouders vonden dit een vreselijke schande voor de familie en wilden weten wie de vader was. Uit schaamte en angst wilde de jonge vrouw het niet vertellen, maar onder druk wees zij naar de boeddhistische monnik Hakuin, de zenmeester die bekend stond om zijn zuivere manier van leven. Toen de woedende ouders Hakuin confronteerden met de beschuldiging van hun dochter, reageerde hij met de eenvoudige vraag: ‘Is dat zo?’

 Toen het kindje geboren was brachten de ouders de baby naar Hakuin, met de mededeling dat hij er verantwoordelijk voor was en dus voor hem moest zorgen. Opnieuw reageerde deze met de vraag: ‘Is dat zo?’, terwijl hij het jongetje van hen aannam. Plichtsgetrouw en liefdevol zorgde Hakuin de daarop volgende tijd voor het kind, totdat de jonge vrouw gewetenswroeging kreeg en vertelde dat een man uit het dorp de werkelijke vader was, die ze in bescherming had willen nemen.

 De berouwvolle ouders gingen opnieuw naar Hakuin, nu om het kind weer op te halen. Ze boden hun excuses aan en legden uit wat er gebeurd was. ‘Is dat zo?’, vroeg de monnik en gaf het jongetje zonder verder commentaar terug aan de grootouders.

Is dat zo?

Tegenwoordig probeer ik me kritiek of pijnlijke opmerkingen van anderen niet direct aan te trekken en stel ik eerst de vraag: ‘Is dat zo?’ Daarmee creëer ik ruimte voor onderzoek, zodat ik niet instinctief reageer en gelijk in de verdediging schiet. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, want ik ben net als bijna iedereen gehecht aan mijn positieve zelfbeeld.

Mijn dochter komt de kamer binnen: ‘Mam, je appeltaart staat aan te branden!’

‘Is dat zo?’

‘Ja, dat is zo!’

De aangebrande lucht die uit de keuken walmt, levert het bewijs. Verdorie, daar gaat mijn poging om indruk te maken op mijn visite met zelfgebakken taart. Loopt mijn ego toch weer een deukje op.

photo-1513335629522-dc7db256fe6c

Waar geloof jij in?

 

Puberlogica

Mijn dochter vroeg aan mij: ‘mama, geloof jij in God?’

‘Ik weet het niet’, was mijn ontoereikende antwoord.

‘Als je het niet weet, ben je een agnost’ zei zij met puberlogica.

‘Moet ik per se iets zijn?’ vroeg ik.

‘Iedereen is iets, anders ben je niets.’

‘Iedereen is iets én niets’, weerlegde ik.

Mijn dochters blik werd wazig: ‘Kijk eens wat een leuk jurkje daar in de etalage hangt!’

Zengeest

Hier moest ik aan denken toen ik op de website van Hans van Dam onderstaand stukje over de Zengeest, weetnietgeest tegenkwam:

Een aanbeveling

Leerling: Wat weet u eigenlijk van zen?

Meester: Minder dan wie ook.

Leerling: En van niet-weten?

Meester: Idem dito.

Leerling: Dat lijkt me geen aanbeveling

Meester: Integendeel

 

Het niet-weten

Het niet-weten. Agnosticisme is de filosofische bedenking dat kennis van een hogere macht niet zeker kan zijn, omdat deze niet met een wetenschappelijke methode te bewijzen is. Een agnost is iemand die geen overtuiging heeft jegens het bestaan van een bovennatuurlijke macht. Dit las ik op Wikipedia, nadat de opmerking van mijn dochter me getriggerd had om wat nader onderzoek te doen.

Als katholiek opgevoed meisje geloofde ik heilig in het bestaan van God. Ik plaatste geen vraagtekens bij wat mijn ouders en de pastoor me vertelden. Toen ik ouder werd en kritische vragen ging stellen, sloeg mijn geloof radicaal om in ongeloof. Ik denk dat je me in die tijd een overtuigd atheïst kon noemen: wat niet bewezen kan worden, bestaat niet. Door de jaren heen werd ik milder: je kunt niets zeker weten, leek me toen een passende gedachte. Misschien dat ik toen die agnost was, waar mijn dochter op doelde.

 

Bovennatuurlijk?

Tegenwoordig voel ik me bij die omschrijving ook niet meer thuis en dat komt vooral door het gebruik van het begrip ‘bovennatuurlijke macht’. Noem het God, noem het liefde, noem het de bron of de Al-Ene: het is volgens mij allemaal dezelfde scheppende energie die creëert, en waar niets bovennatuurlijks aan is, ook al begrijpen we nog niet precies hoe het werkt. Maar dat er een ordenend principe gaande is, dat streeft naar groei en evolutie, dat staat voor mij wel vast.

Weet ik veel

Nu las ik verder op Wikipedia dat gnostiek als religie, een christelijke stroming was, ontstaan in de eerste eeuwen na Chr. Gnosis is het Griekse woord voor kennis. In de gnostiek valt zelfkennis samen met godskennis. Wie de werkelijke situatie op aarde kent en zich bewust is van zijn goddelijke kern, kent zichzelf. Gnosis is dus zowel zelfkennis als godskennis. Het is het opheffen van onwetendheid.

Kijk, dat is nou een filosofie die me aanspreekt. Ben ik daarmee een gnosticus? Ik weet het echt niet meer.

photo-1503475173304-5d340b3e30dc
Het jurkje uit de etalage stond mijn dochter beeldig 😉