Categorie archief: Ethiek

De zeven hoofdzonden – 7. Acedia (gemakzucht, traagheid, luiheid)

Met de connotatie van deze laatste der zeven hoofdzonden heb ik een beetje moeite. Wat mij betreft spreken de andere zes (hoogmoed, hebzucht, lust, afgunst, onmatigheid en woede) voor zich, maar de negatieve interpretatie van Acedia wil ik toch even ter discussie stellen en op z’n minst nuanceren.

Werken is de norm

Wat is luiheid eigenlijk precies? Van Dale beschrijft lui in de eerste betekenis als zonder werklust, afkerig van werk of inspanning en in de tweede betekenis als niet spoedig overgaand tot het genoemde of bedoelde, geneigd uit te stellen.

Werken is dus de norm en uitstelgedrag is uit den boze. Dit blijkt ook uit een aantal gangbare spreekwoorden: arbeid adelt, ledigheid is des duivels oorkussen, hij is liever lui dan moe en het luie zweet eruit werken.

Ook de bijbel is duidelijk over luiheid in bijvoorbeeld Spreuken 6:6-11:

Ga tot de mier, gij luiaard,
zie haar wegen en word wijs

Of in Spreuken 10:4-5:

“Een trage hand maakt arm,
maar de hand des vlijtigen maakt rijk.
Wie verzamelt in de zomer, is een verstandig zoon;
wie slaapt in de oogsttijd,
is een zoon die zich schandelijk gedraagt.”

Druk = geluk?

Dit alles past natuurlijk uitstekend binnen het gedachtegoed van calvinistisch Nederland, waar het arbeidsethos sinds jaar en dag hoog is. Wie niet werkt heeft iets uit te leggen. We zijn met z’n allen drukker dan ooit. Vraag aan een willekeurige Nederlander hoe het met hem gaat en hij zal zeggen: ‘druk, druk, druk.’

De vraag is of al dat druk zijn geluk en voldoening oplevert. Schieten we niet te ver door in ons voortdurende streven naar meer, groter en rijker? Natuurlijk, de huur of hypotheek moet betaald, een tweede auto voor de deur is praktisch en de kinderen moeten lid zijn van verenigingen en clubjes en goed in de kleren zitten. Dus rennen en vliegen we maar door om steeds meer te bereiken, zonder te genieten van alle goede dingen die er al zijn, soms zelfs tot we helemaal burn-out zijn.

In groter verband  brengen we met ons streven naar ‘vooruitgang’ ook moeder Aarde veel schade toe. Zij raakt net als wijzelf overspannen, uitgeput en opgebrand. De massale acties van de jongeren in België stemmen mij in dit kader hoopvol. Zij maken zich terecht zorgen over het klimaat en milieu en pleiten voor een duurzamere samenleving. Het goede nieuws is dat de grote offers die we daarvoor zouden moeten brengen, volgens mij helemaal geen offers zijn. Heerlijk toch, om een tandje terug te mogen schakelen?

The Italian way

Zelf heb ik op dit moment geen betaald werk en ben zogezegd in between jobs, omdat ik andere, bewuste keuzes gemaakt heb. Natuurlijk heeft dat financiële consequenties, maar toch voel ik me rijker dan ooit: meer in verbinding met de natuur en het grotere geheel. Ik voldoe niet meer aan de verwachtingen van de maatschappij en dat mag je gerust lui of gemakzuchtig noemen, maar wat gun ik iedereen iets van die ‘luiheid’. Het zou wat mij betreft de nieuwe norm mogen worden. Dolce far niente,  zoals de Italianen zeggen, daar vaart iedereen wel bij, inclusief moeder Aarde. Dat is pas vooruitgang. ♥

 

De zeven hoofdzonden – 6. Ira (woede)

De Indiase filosoof Acharya Shantideva zei meer dan duizend jaar geleden al: ‘Er is geen groter kwaad dan woede en er is geen grotere deugd dan verdraagzaamheid.’

Juist in India gingen vorige week duizenden vrome conservatieve hindoes de straat op, om hun woede te uiten over twee vrouwen die het gewaagd hadden de Sabarimala-tempel binnen te gaan. Deze hindoe-tempel is vanwege een religieus verbod verboden terrein voor meisjes en vrouwen tussen de tien en vijftig jaar, omdat zij kunnen menstrueren en daarmee als onrein gezien worden.

Een teken van zwakte

Daar kan ik dan weer woedend om worden, maar dat doe ik niet, omdat ik de wijze woorden van de Dalai Lama ter harte neem. Hij zegt: ‘Waar het verstand ophoudt, begint de woede. Daarom is woede een teken van zwakte.’

Woede is een krachtige emotie, een primaire reactie van je lichaam wanneer je je benadeeld voelt. De adrenaline giert door je lijf en je kunt niet meer helder nadenken; de woede gaat met je aan de haal. Het zijn de momenten waarop je soms dingen doet, waarvan je later spijt hebt. Ik ben er niet trots op, maar zelf ben ik in het verleden regelmatig woedend geweest, met knallende deuren, geschreeuw, gestampvoet en soms een slingerend voorwerp tot gevolg. Die tijd ligt gelukkig achter me. Hoe ik dat gedaan heb?

Anger management

Omgaan met woede betekent niet dat je haar moet onderdrukken, dat werkt averechts en is ongezond omdat je daarmee stress opbouwt. Nee, anger management werkt juist door de emotie te laten bestaan en er objectief, dat wil zeggen oordeelvrij, naar te kijken. Alleen maar te kijken naar wat er zich in je lichaam en in je hoofd afspeelt. Daarbij helpt het om je te realiseren dat de heftigheid van de emotie maximaal twee minuten standhoudt. Neem dus twee minuutjes de tijd om van een afstandje zonder oordeel naar je binnenwereld te kijken en je zult merken dat de woede vanzelf wegebt. Probeer vervolgens met mededogen naar de trigger van je heftige emotie te kijken: die a-sociale weggebruiker had misschien haast om bij zijn zieke kind te kunnen zijn, je onredelijke partner is misschien nerveus vanwege een moeilijke beslissing die hij moet nemen op zijn werk.

Wanneer je niet in de ban van je woede terecht komt, lukt het meestal om constructiever te reageren. En daar doe je jezelf en je omgeving een groot plezier mee. In India hebben miljoenen vrouwen als tegenreactie op de agressieve protestbeweging een keten van 600 km (dat is twee keer de lengte van Nederland!) gevormd om op vreedzame wijze aandacht te vragen voor genderongelijkheid in hun land. Mooi toch? ♥

 

 

 

De zeven hoofdzonden – 5. Gula (onmatigheid, gulzigheid, vraatzucht)

 

 

Gula, oftewel vraatzucht, wordt flink aangewakkerd in de laatste maand van het jaar. Je moet deze dagen stevig in je schoenen staan om niet te zwichten voor de verleidingen van de grote supermarktketens. Zij trekken in hun commercials –  die een slordige half miljoen euro per filmpje kosten –  alles uit de kast om consumenten ervan te overtuigen dat je kerstfeest valt of staat met eten: veel eten, nog meer eten, tot je erbij neervalt eten. Alsof een gematigde kerst een matige kerst zou zijn.

Kerstcommercials

Bij Albert Heijn kan je meer dan 500 producten ‘speciaal voor de feestdagen’ kopen, waarbij die feestdagen zich bij voorkeur niet tot twee kerstdagen beperken, maar het liefst de hele maand duren. ‘Omdat het december is.’

Lidl gaat dit jaar voor goud met BN’er Beau van Erven Dorens die kerst viert met zijn dispuut, ‘de kerstballen.’ En zoals hij in het spotje zegt: ‘moet dit natuurlijk weer ongehoord overdadig zijn.’

Ook Jumbo pakt flink uit met de bekende Jumbofamilie aan de rijk gevulde kerstdis. Andere ‘kersthelden’ die voorbij komen zijn: Jeroen van Boom, Max Verstappen, Roy Donders, Sven Kramer en Kjeld Nuis. Waarschijnlijk voelt Jumbo zelf ook wel aan dat overdaad niet helemaal strookt met de oorspronkelijke kerstgedachte, want zij verkopen (ter compensatie?) een kersttrui, waarvan de opbrengst naar Make-a-Wish-Nederland gaat, om wensen van ernstig zieke kinderen te vervullen.

 

Kerstgedachte uit Ethiopië

Begrijp me niet verkeerd, ik houd van lekker eten, ook met kerst, maar voor de overvloed in Nederland schaam ik me soms bijna. Zeker als je je realiseert hoe het er in andere delen van de wereld voor staat. Een vriend van me was voor zijn werk in Ethiopië geweest; een land in oost-Afrika waar nog steeds ruim driekwart van de bevolking in armoede leeft. Vriend vertelde hoe hij overal waar hij kwam gastvrij ontvangen werd. De grootste indruk op hem maakte een man die bijna niets te eten had en hem toch van de paar dingen die hij had een sinaasappel aanbood. Vriend kon het bijna niet over zijn hart verkrijgen om de sinaasappel aan te nemen, maar begreep dat zijn weigering als een belediging opgevat zou worden. Hij heeft het kostbare geschenk in dankbaarheid aanvaard en nog nooit met zo veel aandacht een sinaasappel gegeten.

De tekst van kerstsong Do they know it’s Christmas (Band Aid, 1984) is nog steeds actueel.

And there won’t be snow in Africa this Christmas time
The greatest gift they’ll get this year is life
Where nothing ever grows
No rain nor rivers flow
Do they know it’s Christmastime at all?
Here’s to you
Raise a glass for everyone
Here’s to them
Underneath that burning sun
Do they know it’s Christmas time at all?

Vriend maakte onderstaande foto van de sinaasappel, die voor mij symbool staat voor de ultieme kerstgedachte.

 

 

Kerstinkopen 2018; mag het een kransje minder zijn? Of om met Loesje te spreken: de kerstman zegt niet voor niets ho ho ho! ♥

De zeven hoofdzonden – 4. Invidia (jaloezie, afgunst)

 

 

In mijn serie blogs over de zeven hoofdzonden komt de vierde in de rij, jaloezie, misschien wel het meest voor. Het gras bij de buren lijkt immers altijd groener en zo’n prachtig gazon wil iedereen wel. Keeping up with the Joneses, noemen de Engelsen dat treffend. Zij een nieuwe auto voor de deur, dan wij ook en het liefst een iets duurdere. Behalve over materiële zaken, kan jaloezie gaan over relaties of begerenswaardige eigenschappen. Het is zo’n krachtige emotie, dat het soms moeilijk is er controle over te krijgen. Daarmee is jaloezie, hoe menselijk ook, funest voor je levensgeluk.

Het groene monster temmen

Het monster van de jaloezie is onverzadigbaar, het hongert voortdurend naar meer. Fabeldier Leviathan is in de Hebreeuwse bijbel een kronkelend zeemonster, dat stamt uit de oertijd. Zijn kaken worden omschreven als de poorten van de hel. Hij is van apocalyptische betekenis; op de dag des oordeels zal hij het opnemen tegen aartsengel Gabriël. Geen lieverdje dus en je kunt hem maar beter te vriend houden. Alleen, hoe doe je dat, wanneer hij je in zijn greep houdt?

 

 

Bezitsdrang

Ik beken het niet graag, maar zelf ben ik het meest bevattelijk voor jaloezie op het gebied van liefde en relaties. Vooral vroeger kon ik groen van jaloezie zien, als mijn vriendje veel aandacht aan een ander meisje besteedde. Ook tegenwoordig betrap ik mezelf af en toe nog op een misplaatste bezitsdrang, wanneer mijn partner het, in mijn ogen, net iets te gezellig heeft met een andere vrouw.

Projectie herkennen

Allereerst is het in zo’n situatie natuurlijk belangrijk dat je dit gevoel van jaloezie (h)erkent bij jezelf. Pas dan kun je ermee aan de slag. Ten tweede, en dit was voor mij echt een eyeopener, moet je je realiseren dat de enige die verantwoordelijk is voor dit gevoel (en voor elk ander gevoel ook trouwens) jijzelf bent. Je bent misschien geneigd te denken dat het de schuld van de ander is dat je je zo rot voelt. Je projecteert als het ware de oorzaak van je pijn op hem. Als hij zich maar anders gedraagt, voel jij je beter. In werkelijkheid is hij alleen een trigger die bij jou een pijnpunt activeert, een overgevoeligheid waar je zelf mee moet leren omgaan. Wanneer je die verantwoordelijkheid neemt, pak je de regie terug en kom je weer in je kracht.

 

 

Kijken zonder oordeel

Dit kun je doen door je aandacht zonder oordeel op je jaloerse gevoel te richten, met een vriendelijke houding ten opzichte van jezelf. De pijnlijke emotie zal dan oplossen en ruimte maken voor een andere. Hoe minder je je verzet, hoe sneller dit gaat. Probeer maar eens, het werkt echt.

Je kunt deze (meditatie)oefening gebruiken bij alle pijnlijke emoties die je ervaart. Kijk ernaar met liefdevolle aanwezigheid, zonder verzet, zonder oordeel. Je mag je rot voelen, jaloers, eenzaam of afgewezen. Dat is namelijk niet wie je werkelijk bent: je hébt emoties en gedachten, je bént ze niet. Laat ze daarom voorbij drijven als wolkjes aan de hemel. Zo ervaar je steeds beter wat je wel bent: een liefdevol spiritueel wezen, verpakt in een menselijk lichaam. ♥

photo-1486166077379-1a49b60859d9

 

 

 

De zeven hoofdzonden – 3. Luxuria oftewel wellust (verhaal: Hete bliksem)

 

 

Luxuria is de Latijnse benaming voor onkuisheid, lust of wellust en de derde van de zeven hoofdzonden, volgens de rooms-katholieke kerk. De bijbehorende demon is Asmodeus, de boze geest die het huwelijksgeluk verstoort. Hoewel niet per se zondig, vind ik het korte erotische verhaal waarmee ik de tweede plek in een verhalenwedstrijd van de Schrijversacademie haalde, wel toepasselijk bij het onderwerp. Als een verboden vrucht..

Hete bliksem

Haar mond is een stukje geopend, ze snurkt zachtjes. Haar adem ruikt naar zoete appeltjes, ondanks de pizza met extra knoflook die we vandaag gegeten hebben. Ik leun op een elleboog en kan mijn ogen niet van haar afhouden. De drukkende warmte heeft een laagje zweet dat glanst als parelmoer over haar lichaam gelegd. Ik luister naar het gerommel van onweer in de verte; het lijkt dichterbij te komen. Het kan behoorlijk spoken hier tussen de bergen aan het Lago Maggiore. Bliksemflitsen volgen elkaar steeds sneller op en zetten ons tentje in een flikkerend groen licht. De geur van ozon prikt in mijn neusgaten.
Iris mompelt iets, maar slaapt door. Ze ligt op haar rug op het luchtbed, de witblonde haren als een aureool om haar hoofd. Bij iedere ademhaling zie ik de welving van haar borsten rijzen en dalen. De tepels prikken door de soepele stof van het zijden hemdje dat ze draagt. Ik weet dat ze baalt van het bescheiden formaat van haar borsten, maar ik vind ze prachtig. Precies goed eigenlijk: ze passen bij de rest van haar elfachtige uiterlijk. Sexy Tinkerbell in menselijk formaat. Mijn hand glijdt als vanzelf naar beneden mijn slipje in. Ritmisch draaien mijn vingers rondjes over het thermostaatknopje tussen mijn benen. Ik voer het tempo en de druk op en haal steeds sneller adem. Vlak voordat ik klaarkom verlicht een bliksemschicht ons tentje alsof er een schijnwerper op wordt gericht. Ik ben verliefd op haar. Het besef slaat in, gevolgd door de rollende donder die mijn gekreun overstemt.

photo-1465799522714-8eb0e6fccf73

Iris schiet overeind. ‘Wat was dat?’
‘Rustig maar, het onweert.’
Ze gaat weer liggen, maar ik zie dat ze trilt.
‘Ben jij bang?’ Ze kijkt me met grote ogen aan.
‘Nee.’ Niet voor het onweer.
Ze schuift wat dichter naar me toe en pakt mijn hand, waarvan de middelste vingers nog vochtig zijn. Ze krimpt in elkaar bij iedere donderslag. Hand in hand liggen we te wachten tot het natuurgeweld voorbij is. Ik voel me gelukkig en verdrietig tegelijk en denk aan alles wat niet zo mag zijn.

‘Hé schat, jij lijkt ver weg.’
Ik schrik op uit mijn herinneringen wanneer mijn man de keuken binnenkomt.
‘Ik stond na te denken over het avondeten’, lieg ik.
‘En, wat wordt het?’ vraagt hij gretig.
‘Stamppot met zoete appeltjes’, improviseer ik vlug.
Hij komt achter me staan, duwt me met zijn heupen tegen het aanrecht en zoent me in mijn nek.
‘Mmm lekker, hete bliksem’ fluistert hij.

 

 

De zeven hoofdzonden – 2. Avaratia (hebzucht)

 

 

Kon ik maar zeggen dat ik me niet bezondig aan hebzucht, de tweede van de zeven hoofdzonden. Helaas. Wie in mijn huis en kasten kijkt, kan niet anders dan tot de conclusie komen dat er sprake is van overvloed, overschot zelfs. Terwijl ik echt mijn best doe om te consuminderen en ontspullen. Tegenwoordig vraag ik mezelf voor een aankoop eerst af of ik er gelukkiger van word (nodig heb ik meestal sowieso niet). Negen van de tien keer leg ik het begeerde artikel dan terug op de plank. In de Happinez las ik dat de gemiddelde Nederlander 46 kledingstukken per jaar koopt en er 40 wegdoet. Ha mooi, denk ik dan, daar kom ik lang niet aan. Zo sus ik mijn geweten, maar het blijven doekjes voor het bloeden, want feit is dat ik te vaak een paar mooie schoenen, een stel fleurige kussens of kekke mokjes niet kan laten staan in de winkel.

 

Monkey trap

‘Wie een kameel heeft, heeft een probleem zo groot als een kameel.’ Dit oosterse gezegde wijst ons erop dat bezit ook een last is. In het christendom is hebzucht (avaratia) de tweede van de zeven hoofdzonden, in het boeddhisme wordt hebzucht gekenmerkt als één van de drie vergiften en is daarmee een bron voor het lijden.

Een verhaal dat hierop aansluit is dat over de apenval. In India vangen dorpelingen apen met een uitgeholde kalebas of kokosnoot die vastgeketend is. In de kokosnoot verbergen ze een stukje fruit of wat noten. Met zijn gestrekte pootje kan een aap precies door een opening in de kokosnoot om de lekkernij te pakken. Maar met de buit in handen lukt het niet om zijn vuistje terug te trekken. Nu zit hij gevangen door zijn begeerte. Het enige wat hij hoeft te doen om zijn vrijheid terug te krijgen, is loslaten. Helaas is zijn verlangen naar bezit en genot groter dan dit besef. De dorpelingen krijgen hem te pakken, gevangenschap is zijn lot.

Vrij zijn

Dit verhaal illustreert hoe verlangen, begeerte en hebzucht je in hun greep kunnen houden. Wanneer je leven beheerst wordt door geld, aanbid je als het ware Mammon, de bij avaratia behorende demon. Wie vrij wil zijn moet leren onthechten. Niet alleen van materieel bezit, maar ook en juist van het ego. Loskomen van je verlangen naar bevestiging en goedkeuring. Afstand nemen van status en aannames over wie en wat je bent. Wat dan overblijft is zuiver Zijn.

 

Om mezelf daarin te blijven oefenen heb ik in huis post-its opgeplakt met de tekst: oordeelvrij aanwezig zijn in de open, onbegrensde ruimte die getuige is van alles wat zich in die ruimte afspeelt: gedachten, gevoelens, waarnemingen.

En dat is moeilijk! Ik krijg er soms het apezuur van. Dan loop ik weer in de val en grijp toch die banaan.

De zeven hoofdzonden – 1. Superbia (oftewel Emile Ratelband bij DWDD)

 

 

Ik had meegedaan met een schrijfwedstrijd en was tweede geworden. Dat vond ik zo oneerlijk dat ik er ’s nachts niet van kon slapen. Ik lag te woelen en te draaien, omdat ik maar niet kon begrijpen dat de jury het zo verkeerd gezien had: mijn verhaal was toch echt origineler en spannender dan het winnende verhaal.

Hoezo verwaand? Tja, niets menselijks is mij vreemd.. en gelukkig maar. Inmiddels moet ik er hartelijk om lachen.

Hoogmoed

Hoogmoed of ijdelheid (superbia) wordt gezien als de ergste van de zeven hoofdzonden die door de rooms-katholieke kerk beschreven zijn. Volgens het verhaal wilde de engel Lucifer – hij die het Licht draagt – Gods macht evenaren en werd daarom door God verbannen uit de hemel, waarna hij een demon was en Satan heette.

 

 

Toch is het verlangen om beter of belangrijker te zijn dan een ander voor veel mensen een krachtige drijfveer. Ik denk dat er diep in ons allemaal wel zo’n duiveltje schuilt, dat zichzelf soms vergelijkt met de buurvrouw, een collega of een kennis en dan stiekem denkt dat hij zelf slimmer, grappiger, verstandiger, interessanter enz. is. Ik in elk geval wel, zoals blijkt uit bovenstaand voorbeeld.

Emile Ratelband

Op zich is daar ook niet zo veel mis mee: een mens definieert zichzelf aan de hand van dit soort vergelijkingen. Het maakt ook dat je er naar kunt streven om de beste versie van jezelf te worden. Een probleem wordt het pas wanneer je je helemaal identificeert met het te rooskleurige beeld dat je van jezelf hebt en daardoor de realiteit uit het oog verliest. Volgens de oude Grieken was de wortel van hoogmoed dat een mens zich aan niets of niemand wil onderwerpen en alles zélf wil bepalen. Bij Emile Ratelband is dat wel heel letterlijk het geval.

Met stijgende verbazing en vol ongeloof keek en luisterde ik gisteren naar DWDD. Ik had Ratelband al een tijdje niet gezien op tv en herkende hem bijna niet. Die is oud geworden, dacht ik nog bij mezelf. Wat bleek? Hij voelt zich al jaren 20 tot 25 jaar jonger dan zijn werkelijke leeftijd (nu 69) en daarom heeft hij de rechter gevraagd zijn leeftijd officieel te wijzigen in 49. Nee, dit is geen grap. Ratelband lijdt serieus onder zijn leeftijd. De rechter doet over vier weken uitspraak.

 

 

Aandachttrekker of bewustzijnsverruimer?

Matthijs van Nieuwkerk noemde het ‘een groteske manier van aandachttrekkerij.’ Ratelband: ‘Ik ben een bewustzijnsverruimer, dat is mijn beroep. Dat is niet alleen mijn beroep, dat is mijn Zijn. En daarom ben ik nou zo goed, in datgene wat ik doe.’

Humor of hoogmoed? Bewustzijnsverruiming of bewustzijnsvernauwing? Wie ben ik om daarover te oordelen? Ik hoop alleen dat hij over een poosje om zichzelf kan lachen. Wanneer hij oud en wijs is.